2050 ЖЫЛҒА ДЕЙІН ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ БОЛЖАМ

2050 жылға дейінгі демографиялық болжам жаңартылды

«Еңбек ресурстарын дамыту орталығы» АҚ-ның Болжау және зерттеу департаменті соңғы қол жетімді туу, өлім-жітім және көші-қон көрсеткіштері негізінде демографиялық болжам дайындады. 
Демографиялық болжам 2401 сценарийде жасалған, оның жетеуі біртұтас болып табылады. Негізгі сценарийлер: базалық, жоғары және төмен. Жоғары және төмен сценарийлер өз кезегінде әлсіз (2023 жылға қатысты 5% өзгеріс), орташа (10% өзгеріс) және күшті (15% өзгеріс) нұсқаларға бөлінеді.

Осы жарияланымда халық санының негізгі (базалық) болжамы қарастырылады.

Болжам бойынша, халық саны 2024 жылы 20,2 млн адамнан 2050 жылға қарай 27,6 млн адамға дейін өседі, мегаполистерде (Астана қ., Алматы қ., Шымкент қ.) және оңтүстік облыстарда ең жоғары өсім байқалады.

Мегаполистердегі халықтың жиынтық саны (Астана, Алматы, Шымкент ққ.) 2030 жылға қарай 6 млн адамдан, 2035 жылдың соңына қарай 6,9 млн адамдан, 2040 жылы 7,8 млн адамдан асып, ал 2050 жылға қарай мегаполистердің халқы шамамен 9,9 млн адамды құрайды. Бұл ретте, елорданың халқы 2,6 есе, Алматы қаласының – 1,9 есе, Шымкент қаласының – 83%-ға өседі. 2050 жылға қарай халық саны бойынша мегаполистердің үлесі 36%-ға жетуі мүмкін.

Оңтүстік облыстардың (Алматы, Жамбыл, Жетісу, Қызылорда, Түркістан) халық саны 2030 жылға қарай 2024 жылмен салыстырғанда 5%-ға немесе 319 мың адамға, ал 2050 жылға қарай тағы 1,8 млн адамға өседі. 2050 жылға қарай оңтүстік облыстарда халықтың 32%-ы, ал Алматы (11%) мен Шымкент (6%) қалаларын ескеретін болсақ, 49%-ы тұратын болады.
Батыс облыстарының (Ақтөбе, Атырау, Батыс Қазақстан, Маңғыстау) халық саны 2030 жылға қарай 2024 жылмен салыстырғанда 8%-ға немесе 257 мың адамға, ал 2050 жылға қарай тағы 1,3 млн адамға өседі.

2050 жылға қарай Маңғыстау облысының халқы 2024 жылғы динамикасы сақталса, 1,4 млн адамға дейін өседі, бұл дегені халық санының екі есеге өсуі. Осы өңірге макроөңір халқының жалпы өсімінің жартысы тиесілі болады.

Орталық және шығыс облыстарының (Абай, Қарағанды, Павлодар, Ұлытау, Шығыс Қазақстан) орташа жылдық халық саны 2030 жылы 2024 жылмен салыстырғанда 3%-ға немесе 77 мың адамға, ал 2050 жылға қарай тағы 403 мың адамға қысқарады. Ұлытау облысында халық саны 2050 жылға қарай 3 мың адамға шамалы өседі, ал қалған облыстардың әрқайсысында халық саны 74-140 мың адамға қысқаруы мүмкін.

Республиканың солтүстік облыстарында (Ақмола, Қостанай, Солтүстік Қазақстан) халық санының төмендеуі күтілуде, 2030 жылға қарай 2024 жылмен салыстырғанда солтүстіктің жиынтық халқы 3%-ға немесе 61 мың адамға, ал 2050 жылға қарай 17%-ға қысқарады. 2050 жылға қарай Ақмола облысының халқы 8%-ға, Қостанай облысының халқы 18%-ға, Солтүстік Қазақстан облысының халқы 29%-ға қысқаруы мүмкін.

2050 жылға қарай қала халқының үлесі 70%, ауылдық 30% құрайды. 

Қала халқының саны тұрақты өсуде, орташа өсім жылына шамамен 250 мың адамды құрайды, 2050 жылға қарай қала халқының саны 19,3 млн адамды құрайды.

2050 жылға қарай қала халқының өсімі 57% құрайды, ең жоғары өсім алдағы жылдарда байқалады (2023-2035), содан кейін қарқын баяулайды.

2050 жылға қарай ауыл халқының өсімі базалық сценарий бойынша 8,5% ғана құрайды.

Еңбекке қабілетті жастан асқан халық, тікелей еңбекке қабілетті жастағы және одан жасы кіші халыққа қарағанда тезірек өседі деп күтілуде.

Еңбекке қабілетті жастан кіші халық 2024 жылы 6,0 млн адамнан 2050 жылы 7,9 млн адамға дейін (+30%), еңбекке қабілетті жастағы халық – 11,8-ден 15,8 млн-ға дейін (+34%), еңбекке қабілетті жастан асқан халық 2,2-ден 3,8 млн-ға дейін (+66%) өседі.

Еңбекке қабілетті жастағы халықтың үлесі 2024 жылғы 59%-дан 2050 жылы 57%-ға дейін төмендейді, еңбекке қабілетті жастан кіші халықтың үлесі 30%-дан 29%-ға дейін шамалы төмендейді, еңбекке қабілетті жастан асқан халықтың үлесі 11%-дан 14%-ға дейін өседі.

Базалық сценарийде 2024 жылдың нәтижелері бойынша жұмыс күшінің саны 9 млн 556 мың адам деңгейінде күтілуде. 2030 жылы 10 миллион адамға, 2037 жылы 11 млн адамға жетеді деп күтілуде. 2050 жылға қарай жұмыс күшінің саны шамамен 12,5 млн адамды құрайтын болады.

Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 31% өсімге сәйкес келеді.

Халық саны сияқты, жұмыс күші санының негізгі өсімі мегаполистерде, сондай-ақ Маңғыстау, Алматы және Атырау облыстарында күтіледі.

Солтүстік, орталық және шығыс облыстардағы жұмыс күшінің азаюы демографиялық өзгерістермен және мегаполистерге қоныс аударумен байланысты.